سپنا :شهروند کسی است که دارای حقوق بوده و برخوردارى وی از حقوق وامتیازات انسانى، در چارچوب عملکردهاى قانونى لحاظ شده باشد و حقوق مدنى که براى آزادى افراد الزامى و با نقش قانون و نظام دادگاهى همراه است، با حقوق سیاسى مربوط به کارکردهاى پارلمانى نیز در هم آمیخته تا مفهوم شهروندى را شکل دهند و حقوق شهروندى را باید در حقوق خاص ملى هر کشورى جستجو و تعریف کرد.

نهایت این که شهروند کسی است که صرف نظر از نوع حاکمیت و نظام سیاسی و نیز سطح بالندگی و رشد نهادها و سازمانهای مدنی و اجتماعی، در قامت عضوی فعال یا منفعلانه در یک دولت – ملت تعریف شده باشد.

به عبارتی دیگر یک شهروند داراى مقتضیات حقوقى و اجتماعى است و وظایفى که دولت ها در قبال شهروندان خود دارند حیطه گسترده اى را در بر مى گیرد.

از حق آزادى های فردى و اجتماعى به انواع مختلف گرفته تا حق برخوردارى از تأمین معاش و محیط زیست سالم همه از جمله حقوقى است که دولت ها موظفند آن را براى شهروندان خود تأمین کنند و دولت در برابر آنچه انجام می دهد یا نمی دهد، پاسخگو است.

از طرفی حقوق شهروندى در حوزه هایی چون حقوق مدنى و سیاسى، حقوق اقتصادى، فرهنگى، اجتماعى و حقوق قضایى( امنیت قضایى، تساوى حقوق، رعایت مقررات مدنى، جزایى، مالى، اقتصادى، ادارى، فرهنگى، نظامى، سیاسى…) نیز تعریف شده است.

امام علی(ع) در خصوص حق متقابل حاکم و مردم عبارتی دارند به این مضمون که می فرماید: من را بر شما حقی است و شما را بر من حقی است، حق من این است که شما از من اطاعت کنید و حق شما بر من این است که مرا در نهان و آشکار نصیحت کنید.

این عبارت شیوا و رسا از امیر المومنین(ع) بسیار قابل تامل و البته محل بحث و گفتگوی بسیار نیز می باشد و مهمتر آن که شهروند مسلمان در شناخت و دستیابی به حقوق انسانی خود بدون توجه به خدا قدم بر نمی دارد و از دیگر سو مفهوم شهروند نیز خالی از توجه به حقوق انسانها در قالب حق فردی اعم از مدنی و سیاسی و حق گروهی و حق جامعه نیست.

به راستی شهروندان مسجدسلیمان در این وادی چقدر به حقوق اولیه، قانونی و مدنی خود واقف و آگاه هستند؟ به چه میزان توفیق دستیابی به حقوق را خود دارند؟ چه مکانیزم هایی برای احقاق حقوق و آشنایی آنان به حقوق مدنی و قضایی و سیاسی در کشور وجود دارد؟ نهاد های مدنی، سیاسی و اجتماعی تا چه حد در بالا بردن سطح روحیه پرسشگری و مطالبه گری مردم نقش ایفاء می کنند؟ مسئولین بر سر کار آمده یاز چند سال اخیر تا کنون تا چه سطح، خود را متعهد و مقید به رعایت حقوق انسانی مردم دانسته و می دانند؟ مردم از چه راههایی می توانند پاسخ مطالبات و انتظارات خویش را دریافت کنند؟ فضای سیاسی و اجتماعی کنونی تا چه میزان اجازه فعالیت به نهاد های مدنی و سازمان های غیر حکومتی را می دهد و اقدامات آنها را تضمین می کند؟ آیا روش ها و متد هایی برای آموزش حقوق شهروندى مردم وجود دارد؟

از سویی دیگر زمینه مشارکت شهروندان در اداره امور اجتماعی و سیاسی شهرها و روستاها تا چه حد گسترده است و اگر هست میزان رضایتمندی مردم چگونه است؟ آیا مردم ما با پشتوانه عظیم تاریخی و مبدع در نوشتن منشور حقوق اولیه شهروندی از حالت شهرنشینی صرف که فقط در یک مکانی به نام شهر زندگى مى کند بیرون آمده و به عنوان یک «شهروند» مطالبه گر و پرسشگر و مشارکت جو زندگی می کند؟

مردم ما تا چه حد احساس شهروندى می کنند و نهادهایى مثل دولت، آموزش و پرورش، رسانه ها، تأمین اجتماعى، انتخابات و نهادهاى مردمى چقدر در هویت بخشی به مردم کمک کرده اند؟

و آیا به آن مرحله از رشد و تعالی رسیده ایم که به آسانی به عضویت در نهادهاى مدنى درآییم و با  عضویت در این گونه نهادها، فرایند اجتماعى شدن خود را در سطحى بالاتر از خانه و مدرسه تداوم ببخشیم و همبستگى هاى اجتماعى جدیدى حاصل کنیم. آموزه ها را بیاموزیم، تفاوت ها را بپذیریم، به حقوق دیگران احترام بگذاریم، به منافع و علایق دیگران نیز بیندیشیم و اطاعت از قوانین و قواعد مشترک اجتماعى را تمرین کنیم و در نهایت به نوعى رفتار مردم سالارانه گردن نهیم.

بر این اصل باید پا فشاری کرد که بر اساس قانون اساسی و سایر قوانین مدنی و موضوعه مردم حق دارند، سئوال کنند، مطالبه گر باشند، ناظر بر رفتار و گفتار و عملکرد مسئولین منتخب خود باشند، انتقاد کنند،  مشارکت کنند، آزادی بیان و قلم داشته باشند و در مقابل نیز، نهاد حکومت موظف است که راه ها و مکانیزم های تقویت این فرایند را با ایجاد فضای باز سیاسی و اجتماعی تقویت و حمایت کند و زمینه را برای رشد نهاد های مدنی – اجتماعی  و احزاب سیاسی فراهم کند.

در پایان مسئله ای که همیشه ذهن مرا مشغول ساخته این است که واقعا هر یک از شهروندان مسجدسلیمانی تاکنون برای آبادانی این شهر چه اقداماتی انجام داده اند … بدون شک مسئولین به تنهایی نمی توانند تغییرات اساسی و بنیادی در تمام زمینه ها ایجاد کنند مگر اینکه تمام عناصر تشکلیل دهنده یک شهر که شامل تک تک شخصیت های حقیقی و حقوقی است در این راستا با تعامل قدم بردارند . پس نقش شما به عنوان یک شهروند در هر مکان و زمانی و با هر تخصصی به همراه مطالبه گری می تواند تاثیر بسزایی داشته باشد .

خبرگزاری سپنا / حسن کریمی